Torna ai cancelli del Ponte Arcobaleno

FONTI - La ricerca dei testi

Libro di Leinster

MITOLOGIA CELTICA - Fonti

CELTI > Irlandesi

Titolo

Lebor Laighnech / Leabhar Laighean
Lebor na Núachongbála / Leabhar na Núachongbhála

Genere

Raccolta

Compilatore

Finn mac Gorman

Epoca

Prima del 1160

Segnatura TCD - Ms. H 2 18 olim N. 1339

Il Libro di Leinster

Il Libro di Leinster, o, più propriamente il Libro della nuova fondazione, è, in ordine di tempo, la seconda grande raccolta medievale irlandese dopo il Libro della mucca bruna, ma è pari a questo per importanza. Fu compilato nella provincia di Leinster, prima del 1160, da Finn mac Gorman, vescovo di Kildare. Tra i numerosi scribi che vi lavorarono ne conosciamo per nome soltanto uno: Aed mac meic Crimthaind.

Il Libro di Leinster contiene alcuni racconti già ospitati nel Libro della mucca bruna, ma anche numerosi gruppi di poemi mitici e storici, genealogie di famiglie della provincia, liste di santi e re, persino una grammatica etimologica. Tra i numerosissimi racconti, spiccano le più importanti narrazioni del Ciclo degli Ulati: molto spazio è infatti occupato dalla versione completa della Razzia del Bestiame di Cúailnge (redazione II) e da numerose narrazioni accessorie [remscéla] del Ciclo degli Ulati, quali la Razzia del Bestiame di Fraéch e l'Esilio dei Figli di Uisliu. La raccolta contiene inoltre una delle più note versioni del Libro delle invasioni, il Glossario di Cormac mac Cuileannáin, un vasto assortimento di Storie Toponomastiche, numerose composizioni dei più famosi poeti irlandesi di argomento mitico-genealogico, quali Cináed úa Artacáin, Gilla Cóemáin o Flánn Mainistrech, e un'infinità di altro preziosissimo materiale.

 

Il manoscritto

Giuntoci completo, il manoscritto consta di 410 pagine in-folio ed è conservato nel Trinity College [Coláiste na Tríonóide] di Dublino, con la segnatura Ms. H 2 18, olim Ms. 1339.

Risale al 1954 l'edizione diplomatica in cinque volumi, curata da R.I. Best, Osborn Bergin e M.A. O'Brien, e pubblicata dalla Dublin Institute for Advanced Studies. Il sesto volume non è stato completato che nel 1983, a cura di Anne O'Sullivan, ed è stato pubblicato dalla School of Celtic Studies.

 

Contenuto del manoscritto

Questo l'elenco dei racconti, delle poesie e dei testi contenuti nel Libro di Leinster. Attenzione: si tratta di un elenco da noi ricostruito a partire da fonti indirette, potrebbe contenere inesattezze o lacune.

1 - 26 Lebor Gabála Érenn  - Il libro delle invasioni
14b - 24a Do fhlathiusaib hÉrend  - I principi d'irlanda
24a - 27b Do fhlaithesaib ocus amseraib hÉrend iar creitim  - Sui regni e i tempi d'Irlanda dopo la Fede
  Connachta cid dia tá in t-ainm
  Cormac mac Culennáin: In tIbar macc nAngciss
Flánn Mainistrech: Munster na Tromdáma
28a - 28b Cormac Filí: Turim tigi Temrach  - L'enumerazione delle case di Temáir
29a Tech midchúarda  - La sala del banchetto
29a - 29b Suidigud tigi midchúarda  - Disposizione della sala del banchetto (in prosa)
29b Suidigad tige midchuarta  - Disposizione della sala del banchetto (in poesia)
30a - 30d Dindgnai Temrach  - I luoghi importanti di Temáir
  Cethri srotha déc éicsi
30d Trí Dé Donand
  Flánn Fína: [Ro ddet a hInis find Fáil]
Cináed úa hArtacáin: Fíanna bátar i nEmain
Gilla na Náem úa Lothcháin: Temair Breg bale na fían
  Fothart for trebaib Con Corbb
33b Echtra mac Echdach Muigmedoin  - L'avventura di Eochaid
37a - 38a (?) Auraceipt na n-Éces   - La contesa dei poeti
51a - 51b Luid Feidilmid rechtaid o Themáir do sháerchúaid for Laigniu
  Augaine Már mac ríg Hérend
  Túathal Techtmar ba rí Temrach
  Trefocul
  De dúlib feda na fored
  Marb Cairpre Músc co n-áne
  [Ríg hÉrend]
          Ríg Lagen
          Ríg Húa Cendselaig
          Ríg Húa Falge
          Reges Ossairge
          Ríg Connacht
          Ríg Ulad
          Ríg Dáil Araide
          Ríg Uisnig
  Comarbada Pátraic
  Orthanach úa Cáelláma Cuirrich: [A chóicid chúem Chairpri chrúaid]
Bróccán Cráibdech: Lecht Cormaic meic Culennáin
Medb Lethderg: Macc Moga Corbb celas clú
Dubthach úa Lugair: Andsu immarbáig ri Lagnib
Dubthach úa Lugair: Crimthan clothrí cóicid Hérend
Dubthach úa Lugair: Cath tucastar Crimthann
A bairgen ataí i ngábud
Dallán mac Móre: Cerball Currig cáemLife
Dallán mac Móre: Mo chen a chlaidib Cherbaill
  Brandub mac Echach
Guidim [Comdid curmachtach]
Bémmend Branduib for Brega
Échta Lagen for Leth Cuind
Clanna Falge Ruis in ríg
Slán seiss a Brigit co mbúaid
Nomina uirorum componentium lapides
  Gormlath ingen Fláinn: Cia dír do chlérchib na cell
[Tuarastla Rosa Failgi]
[Túathal Techtmar]
Orthanach úa Cáelláma: Masu de chlaind Echdach aird
Gormlath ingen Fláinn
Dallán mac Móre:
Cormac Femin Fogertach
53b - 104b
62b - 68a
77a - 78b
81a - 88b
97a
Táin bó Cúailnge  - La razzia del bestiame di Cúailnge
         
Macgnimrada Conculainn  - Le imprese giovanili di Cú Chulainn
         
Aided Con Culaind  - Morte di Cu Chulainn
         
Comhrac Fir Diad   - Il combattimento con Fer Diad
          Cath na tana i Slemain Míde  - Battaglia dei tori a Slemain Míde
106a - 107b Coimpert Conchobair  - Il concepimento di Conchobar
107b - 111b Aided Guill maic Carbada ocus Aided Gairb Glinne Rigi  - Morte di Goll mac Carbada e morte di Garb
111b - 114a Scéla mucce meic Dá Thó  - La storia del maiale di Mac Dá Thó
114b - 117a Forbais Étair (Talland Étair)  - L'assedio di Étar
115b - 116b Acallam Leborchaim  - Il colloquio di Leborcham
117a - 118b Aígidecht Airthirni  - Il convito di Athirne
118b Aided Cheltchair meic Uthechair  - Morte di Celtchar mac Uthechar
119a - 123b Brislech Moighi Murtheimne  - La sconfitta di Mág Muirthemne [mancante dell'inizio]
123a Nuall-Guba Emire  - Lamento di Emer
123b - 124b Aided Chonchobair  - Morte di Conchobar
124b - 125a Aided Meidbe  - Morte di Médb
125a Aided [Lugdach] Maic Conn  - Morte di Lugdach Mac Conn
125a - 125b Aided Derb Forgaill  - Morte di Derb Forgaill
125b - 126a

Ces Noínden Ulad ocus Emuin Machae  - Le doglie di nove giorni degli Ulati e i gemelli di Macha

126a - 126b Cia tréide cétna labratar iarna genemain
  Gilla Cóemáin: Hériu ard inis na rríg
Gilla Cóemáin: Atá sund forba fessa
Gilla Cóemáin: Annalad anall uile
Flánn Mainistrech: Ríg Themra dia tesband tnú
Flánn Mainistrech: Ríg Themra tóebaige iar tain
Máel Mura di Othain: Can a mbunadas na nGaedel
Mac Cosse di Ros Ailithir: Rofessa i curp domuin dúir
Gilla Mo Dutu úa Casaide: Ádam óenathair na ndóene
Dublitir úa hÚathgaile: Rédig dam a Dé do nim
Gilla in Chomded úa Cormaic: A Rí ríchid réidig dam
Ailbe: Úar in lathe do Lum Luine
Flánn Mainistrech: Mugain ingen Chonchraid chain
Clanna Ailella Uluim uill
Senchán Torpéist: Apair ri síl nEogain Móir
Trí Fothaid Elgga cen chron
Ailill Ólomm: Beir mo scíath sceo fri úath
Ailill Ólomm: A maccáin ná cí
Dub Dá Thúath: Diambad messe bad rí réil
Fothad na Canóne: Cert cech ríg co rréil
Fothad na Canóne: Eclais Dé bí
Mo Lling: Rochúala la nech légas libru
Fithal & Cormac: Níba mé línfes do neoch dara thráth
A Chormaic coise do maicni
Tesit Chathail meic Finguine ríg Muman
Diarmait mac Cerbaill: Mairg thochras ri clerchib cell
Fland Fína: In rígan ecnaid óg fíal
Cináed úa hArtacáin: A cloch thall for elaid úair
Flánn Mainistrech: Inn eól dúib in senchas sin
Flánn mac Lonáin: Maiccni Echach ard a ngle
136b - ... Banshenchas - Storie di donne famose
 

Dinnshenchus Érenn - Storie toponomastiche d'Irlanda
          Druim Criaich
          Finnaid in senchas dia tá
          Tuag Inbir alaind gáeth glass
          Dindgna Laegen lith ngaile
          Déccid ferta nithaig Neill

  Oisín: Ogum i llia, lia úas lecht
151 - 170

Dinnshenchus Érenn - Storie toponomastiche d'Irlanda
         
Srub Brain
          Loch Léin
          In carnsa atchiu cen dechair
          Lumnech
          Slige Dala
          Saerainm Sinna saigid dún
          Echtga
          Diambed me no chinged ind
          Mag nAidni
          Ráth Crúachan
          In Lindse Luadim cech lá
          mMag Medba
          Slilend
          Atber frib co huain iar n-an
          Dáre Derg ro derg frossa
          Temuir (I)
          Lagin
          Mag Life
          Loch Garman
          Fid nGabli
          Sliab Bladma
          Roigni Rómánach
          Berba
          Dublind
          Sliab Marg
          Dun Másc
          Srúb Bó
          Faffand
          Adarca
          Etar Étan ri Dílind
          Temuir (II)
          Temuir (III)
          Alend
          Magh Mucrama
          Dún Másc
          Duma Oena ocus Duma Ila & Áth Egone
          Ráth Esa
          Áth Liac Find
          Decid Ailech nImchill n-úaib
          A Chóemu Breg Bríg nad Bréc
          Sinand
          Ess Ruaid
          Druim Cliab
          Nemthend
          Mag Corand
          Bend Boguine
          Dubthur
          Mag Finnabrach
          Lia Lindgadan
          Luibnech
          Gáirech
          Lecc Tollcind
          Inber mBicne
          hIrarus
          Druim Suamach
          Mon Tiri Náir
          Fich mBuana
          Cleittech
          Mag Luirg
          Mag Tarbga
          Loch Neill
          Loch nDechet
          Loch Con
          Echtga
          Moenmag
          Crechmael
          Lia Nothain
          Magh Murisci
          Odras
          Cerna
          Clinda
          Sliab Miss
          Mag Femin
          Seig Mossad
          Loch Séta
          Slíab Cua
          Port Láirge
          Carn hui Neit
          Crotta Cliach
          Sruthar Matha
          Loch Da Chaech
          Cloenloch
          Sligi Dala
          Findglas
          Echtga
          Loch Riach
          Rath Cruachan
          Carn Máil
          Ráth Mór
          Odba
          Dun mac Nechtain Scénai
          Loch nOirbsen

171a - 178a Cath Ruis na Ríg for Bóinn - La battaglia di Ruis na Ríg
179a - 179b Cormac mac Cuileannáin: Sanas Cormaic - Glossario di Cormac (frammento)
 

Cia Triallaid Nec Aisnis Senchais

 

Flánn Mainistrech: Cind cethri ndíni iar Frigrind
Flánn Mainistrech: Ascnam ní seol sadal
Flánn Mainistrech: Aní dorosnat do chalmu clanna Eogain
Flánn Mainistrech: A ngluind, a n-échta, a n-orgni batar infir
Flánn Mainistrech: Mide magen clainne Cuind
Flánn Mainistrech: Síl Aeda Sláne na sleg

186a - 188b Acallam in dá suad (Immacallam in dá thuar[ad]) - Colloquio dei due saggi (frammento)
  Cathcharpat serda
189 b Do nemthigad filed i scélaib ocus i comgnímaib - Titoli di dignità dei filíd, secondo il numero di storie che conoscono
  Na Trí Fothaid
Inis Dornglais ro gab Crimthann
Temaile fáid Miled Espáin
A Cín Dromma Snecta
  Abratruad gilla Conchobuir
  Mugdorn ingen Moga Duib
191 - 216 Dinnshenchus Érenn - Storie toponomastiche d'Irlanda
          Sengarmun tanic i ndegaid
          Estitd a Laigniu na llect.
          Slíab Margg
          Descirt
          Feda Gabli
          Lifi Luchair
          Berba
          Side Nectan
          Aided Culduib ocus Gai Glais
          Broccaid brogmar co ngnim gíal
          Curech Life
          Cind Finichair i Samund Chaemgin
          Dromma Dairbrech
          Denna Ríg
          Slíab Bledaig Blod
          Druim Suain
          Is Eol Damsa in Dluig Dia Tá
          Roírend i nhUib Falge
          Roírend i nhUib Muredaig
          Tulcha Eogain
          Fornocta
          Dublind ocus Liac Margin
          Dubgilla dubairm n-aisse
          Nais ocus Ratha Ronc ocus Ratha Ailestair
          Belaig Durgein
          Bairend Chermain ocus Dígsa
          Ath Clíath (Mongan ocus Colum Cille cecinit)
          Bend Etair. Dun Brea. Oe Cualand. Druim Ing. Sliab Lecga
          Rath Chnamrosa
          Maistiu ocus Grís ocus Ath Maere
          Belach Conglais
          Áth Fadat
          Liath Lurggan
          Gabran
          Senchass Ardda Lemnacht láin
          Raigne Roscadach
          Loch Garman
          Port Láirge
          Tiprat Sengarmna
          Dúni Gobuil i Cuthraigib
          Mag Femin
          Mis ingen Maireda
          Dún Cuirc (Cormac mac Culendain cecinit)
          Druim Fingin
          Cend Febrat Álaind Sliab Sen
          Áebind Áebind Eichtge Ard
          Attá sund Carn hui Chathbath
          A Dremsa nach duairc ic dáil
          Sliab Cua
          Mide Magen na mbarc mer
          Eo Rossa ocus Eo Mugna
          Ceilbe
          Rath Chnamrossa
          Reriu i nhUib Muredaig
          Brechmag
          Cend Finichair
          A chóemu críche Cuind Cain
          Cell Chorbbain clár cen chreidim
  Mac Dá Cherdda: Cnocc Raphann
  Dinnshenchus Érenn - Storie toponomastiche d'Irlanda
          Druim nAssail
          Almu Lagen
          Loch Ríach ca Ríach
          Snám Da Én na éoin dia tá
          Fegaid fert forum nglinni
          Foderch dam fri sellad Súairc
          Ligi Guill i mmaig Raigni
          Lége i nHuib Falge
          Trí Tuli
  Oenach indiu luid in rí
Dam Thrír táncatar ille
Tuilsiter mo derca súan
Caílte: Bec innocht lúth mo dá lúa
Fuit co bráth
Cináed úa hArtacáin: Secht o.f.n.
196 - 197 Fís Cathair Móir - Il sogno di Cathair Mór
Dinnshenchus Érenn - Storie toponomastiche d'Irlanda
          Femen indiu cid Fásach
         Carn Mail
        
Bruig na Bóinne
         A Éisce Banba
         Mag Luirg
         Loch Néil
         Loch Dechet
         Mag Muireisce
         Sunna ra boí Corann caín
         Loch Rí (In Lindse lúadit ethair)
         Loch Érne
         Ess Rúaid
         Druim Clíab
         Dreco ingen Chalcmael chrúaid
         Dubthir Guaire
        
Mag Slecht
         Lía Notháin
        
Bend Bóguine
         Lecht Bressi co mBúada
         Carn huí Néit
Cóic mugain
217a - 244b
217 - 222
222 - 223
226 - 243
243a - 244b
Togail Troí - La distruzione di Troia
         Immram na lungi Argo - La navigazione degli Argonauti
         Gnimrada Hercoil - Le fatiche di Ercole
         Imtechta Prim maic Laimidin - Avventure di Priamo, figlio di Laomedonte
         Auded Hectoir - La morte di Ettore
245b Do Faillsigud Tána bó Cúailnge - Il ritrovamento della «Grande Razzia del bestiame di Cúailnge»
245b - 246a Gabáil in tSíde - La presa dei Síde
246a - 247a De chophur in dá muccida - Disputa tra i due porcari
247a - 248a Táin bó Flidais - La razzia delle mandrie di Flidais
248a - 252 b Táin bó Fraích - La razzia delle mandrie di Fróech
252 b Fochonn loingse Fergusa maic Roig - La causa dell'esilio di Fergus mac Róich [finale mancante]
253a - 259b Tochmarc Feirbe - Il corteggiamento di Ferb
259b - 261b Longes mac nUislenn - L'esilio dei figli di Uisliu
261b - 268b Mesca Ulad - L'ebbrezza degli Ulati [seconda parte mancante]
269a - 270a Orgain Dinn Ríg - La distruzione di Dinn Ríg
270a - 271a Esnada tige Buchet -  I canti della casa di Buchet
271a - 273a Aided Máel Fathartaig maic Rónáin - La morte di Máel Fathartach figlio di Rónán
  Niall Frossach
274a - 275b Aided Cuanach maic Ailchini - Morte di Cuana mac Ailchini
275b - 276b Echtra Laegaire meic Crimthainn - L'avventura di Lóegaire mac Crimthainn
276b - 277b

Cath Cairnd Chonaill ria Diarmait mac Aeda Sláni for Guairi Aidni - La battaglia di Carn Conaill [vinta] da Diarmait figlio di Aed Sláne su Guaire di Aidne

  Senchas Ailiúin Chobthaig
A ben bennacht fort na ráid
Días macclerech
Rí irisech ro boí do Grécaib
279a - ... Ingen Ríg Ghréic - La figlia del re di Grecia
  Dá brón flatha nime
Cethrur macclérech
Epscop do Gaedelaib Salemón a ainm
Slóiged mór ruscat Gréic co Hebrib
Triar macclérech
Macclérech do muintir Ferna móire
Scéla naomh Mo Ling
Coíca epscop dodeochatar dochum M'Oedóc Ferna do Bretnach Cille Muine
Buí siur Mo Lassi Lethglinni oc légund i fail Mo Lasse
Luid Mael Ruain Tamlachta fechtas dia airge
Cummíne Fota mac Fiachnai di Eoganacht Chassil
287a - 288 Loinges Chonaill Chuirce - L'esilio di Conall Corc (inizio mancante)
288a - 292a Cath Máige Mucraime - La battaglia di Mág Mucrama
292a - 293a De maccaib Conaire
293a - 294b Audacht Morainn - Il testamento di Morann
294b - 308b Bórama
297 Ingen Cholach
309 - 310 Cogadh Gaedhel re Gallaibh - La guerra dei Gaeli contro i Gall [vichinghi]
328b Cath Crinna - La battaglia di Crinna
343 - 345 Tecosca Cormaic - Gli insegnamenti di Cormac
345 - 346 Senbríathra Fíthail - Gli antichi detti di Fíthal
346a - 346c Briathra Morainn - Le ultime volontà di Morann (versione breve del Testamento di Morann)
355 - 365 Félire Tallaght - Il martirologio di Tallaght
385c - 386b Timna Chathaír Máir  - Il testamento di Cathaír Máir
395a Forus focal luaidhter libh  - L'esatta conoscenza delle parole che pronunci

 

Sezione Fonti - Šāhrazād.
Area Celtica -
Óengus Óc.

Creazione pagina: 25.06.2004
Ultima modifica:
18.08.2006

© BIFRÖST
Tutti i diritti riservati